Jeżeli chcesz otrzymywać informacje z naszego portalu podaj swój e-mail
PRZEKAZYWANIE DZIECKU ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA KONTROLĘ CUKRZYCY Lekarz zdiagnozował u twojego dziecka cukrzycę typu 1... Jaka była twoja reakcja? Rozpacz, bezsilny gniew, rozgoryczenie, smutek etc. Użalanie się nad swoim dzieckiem, które dotkną tak niesprawiedliwy los. Po przelaniu morza łez musiałeś jednak stawić czoło nowej rzeczywistości, w której zauważyłeś nieodwracalne zmiany – twoje dziecko otrzymało towarzysza na dobre i na złe. A ty jako rodzic zostałeś obarczony, wbrew swojej woli, obowiązkiem przygotowania dziecka do nowej roli w życiu. Co więcej, od twojego podejścia do zadań związanych z kontrolą cukrzycy zależy w dużym stopniu przyszłe zdrowie dziecka. Innymi słowy do twoich zabiegów wychowawczych doszło także wychowanie dziecka w zakresie kontroli cukrzycy, tak, by mogło ono w przyszłości wziąć na siebie pełną odpowiedzialność za leczenie tej przewlekłej choroby.
W momencie, gdy kontrola cukrzycy staje się faktem, należy sobie odpowiedzieć na szereg trudnych pytań dotyczących tego, w jaki sposób i kiedy przekazać swojemu dziecku odpowiedzialność za poszczególne czynności wymagane przez chorobę. Z jednej strony - przekazanie zbyt małej odpowiedzialności może spowodować, że dziecko będzie się czuło niepewnie i będzie się obawiać odpowiedzialności w okresie późniejszym. Z drugiej zaś - przekazanie mu zbyt dużej i zbyt szybko odpowiedzialności może doprowadzić do niebezpiecznych błędów w leczeniu i gorzkich niepowodzeń we wczesnym okresie samokontroli. Proces wzrastania twojego dziecka z cukrzycą wymaga od ciebie utrzymania delikatnej równowagi pomiędzy ochroną dziecka przed wieloma niebezpieczeństwami związanymi z chorobą a przygotowywaniem go do życia z cukrzycą bez twojej opieki.
Kontrola cukrzycy a wiek dziecka Dziecko zmienia się z wiekiem – dorasta, rozwija się, zaczyna coraz więcej rozumieć, uczy się samodzielności. Wraz z wiekiem nabiera także umiejętności uczenia się coraz trudniejszych rzeczy. Dotyczy to również umiejętności radzenia sobie z cukrzycą. Kiedy możesz przekazać odpowiedzialność dziecku za daną czynność – pokazuje umieszczone poniżej zestawienie (przedziały wiekowe podane są w nawiasach). • Dokonywanie nakłuć palca (5-6) • Wykonywanie pomiarów glukozy (6-7) • Rozpoznawanie symptomów zbyt wysokiej zawartości glukozy we krwi (7-9) • Samodzielne wykonywanie zastrzyków (8-10) • Stosowanie mieszaniny dwóch rodzajów insuliny (10-11) • Rozpoznawanie stanów wymagających zmiany dawki insuliny (8-12) • Dopasowywanie jedzenia odpowiednio do poziomu glukozy we krwi (9-14) • Dopasowywanie dawek insuliny do poziomu glukozy we krwi (13-18) Zauważmy, że dla kilku czynności rozpiętość wiekowa jest dość duża. Bierze się to stąd, że oprócz wieku jest jeszcze wiele innych przyczyn, które determinują zakres przekazywanej dziecku odpowiedzialności, zwłaszcza gdy dotyczy to bardziej złożonych czynności. Większość trzynasto- i czternastolatków (a czasem nawet młodszych dzieci) jest w stanie podołać większości obowiązków związanych z cukrzycą i dostrzec korzyści wynikające z samodzielnego oznaczania poziomu cukru we krwi i przyjmowania insuliny. Większa niezależność dziecka musi być jednak poddawana kontroli przez lekarza specjalistę.
Dojrzałość psychiczna Czas osiągania dojrzałości przez dzieci jest zróżnicowany indywidualnie i uzależniony od płci. Dlatego dzieci w tym samym wieku często różnią się od siebie także pod względem dojrzałości psychicznej. Jak zatem dostosować poziom odpowiedzialności za kontrolę cukrzycy do dojrzałości psychicznej dziecka? Pomocne mogą okazać się porady psychologa z zespołu diabetologicznego, jak również wyniki przeprowadzanych badań. Amerykańscy naukowcy dowiedli, że istnieje zależność pomiędzy poziomem samokontroli a dojrzałością psychiczną dzieci. Badania przeprowadzone w grupie dzieci chorych na cukrzycę wykazały, że dzieci ze zbyt dużą odpowiedzialnością za kontrolowanie swojej cukrzycy w stosunku do psychiki, miały różnego rodzaju problemy, np.: słabszą wiedzę o cukrzycy, były częściej hospitalizowane, miały gorsze wyniki wyrównania metabolicznego i szereg innych kłopotów. Natomiast u dzieci z mniejszą odpowiedzialnością badania wykazały lepsze wyniki leczenia. Tego rodzaju odkrycia podkopują wiarę w to, że większa odpowiedzialność dziecka za cukrzycę jest zawsze lepsza. Sugerują jednocześnie, że należy z dużą rozwagą, stopniowo i ostrożnie przekazywać odpowiedzialność za cukrzycę swojemu dziecku. Idealne dopasowanie odpowiedzialności za cukrzycę do poziomu rozwoju dziecka sprawia trudności nie tylko rodzicom, ale także profesjonalistom, niemniej jednak lepiej jest szukać właściwego rozwiązania wychodząc od zwiększonej odpowiedzialności rodziców. Największe trudności pojawiają się, gdy dziecko wchodzi w okres dojrzewania. W tym czasie następuje wiele zmian w psychice młodego człowieka, a u nastolatka z cukrzycą dochodzą dodatkowo obowiązki, jakie nakłada na niego choroba. Częstą postawą jest bunt i zaniedbywanie leczenia. Z pewnością należy przy każdej sposobności rozmawiać z nastolatkiem, aby zrozumieć jego postawy i oczekiwania. W tym okresie akceptacja choroby i związanej z tym odpowiedzialności napotyka na trudności. Powinno się być przy nim i służyć pomocą. Bardzo ważne jest, aby nastolatek miał zapewniony kontakt z rówieśnikami z cukrzycą, z którymi może porozmawiać o swoich problemach. Taki kontakt można uzyskać poprzez np. Poradnię Diabetologiczną, Koła Dzieci z Cukrzycą lub kolonie dla dzieci z cukrzycą.
Drogi do powodzenia Jeżeli już wiemy, że w procesie przekazywania odpowiedzialności za cukrzycę należy liczyć się z psychiką i wiekiem dziecka – zastanówmy się, co ma wpływ na przebieg tego procesu. Czy możemy wyodrębnić jakieś czynniki, które określają stopień powodzenia i które determinują charakter jego przebiegu, tzn. czy będzie on przebiegał w sposób łagodny, komfortowy, satysfakcjonujący, czy przeciwnie – frustrujący, konfliktowy i nieefektywny. Można wyróżnić trzy podstawowe. 1) Reakcja rodziców i lekarzy na pomyłki i niepowodzenia w kontroli cukrzycy. To jak rodzice reagują na pomyłki lub niepowodzenia dziecka jest bardzo ważne. Rodzice, którzy potrafią odnieść się pozytywnie do wysiłku dziecka i dla których błędy są bolesnym, ale jednocześnie nieuniknionym etapem procesu nauki, są w stanie lepiej przygotować dziecko do zaakceptowania wymogów samokontroli. Na pewno nie należy stosować jedynie kar i reagować gniewem. 2) Efektywna współpraca między dzieckiem, rodzicami i lekarzami. Przekazywanie przez rodziców jakiejkolwiek odpowiedzialności dziecku za wypełnianie zadań związanych z cukrzycą, wymaga wzajemnej współpracy: rodziców, dziecka i zespołu diabetologicznego. Taka współpraca musi opierać się na dobrej komunikacji i jasnym określeniu zakresu odpowiedzialności za poszczególne aspekty leczenia cukrzycy u dziecka. Współpraca powinna zawierać: • Ustalenie dokładnych celów kontroli cukrzycy. • Okresową ocenę sprawności kontroli dziecka przez specjalistów. • Określony krótkoterminowy plan zwiększania i poprawy kontroli. • Upewnianie się, że założenia kontroli są tak samo rozumiane przez każdą ze stron. 3) Poziom, na którym znajdują się rodzice jako nauczyciele i trenerzy kontroli.
Odpowiednio zachęcone i zmotywowane dziecko może nauczyć się być niezależnym i odpowiedzialnym w dbaniu o swoje zdrowie. Lekcje, jakie otrzymuje w związku z radzeniem sobie z cukrzycą, są również lekcjami życia. Twoim zadaniem jako rodzica jest prowadzić i zachęcać, a później nauczyć je, jak przez to przejść. Może to być dużym wyzwaniem, szczególnie gdy dziecko wchodzi w okres dojrzewania. Istotą nauczania jest dostosowanie sposobów nauczania do wieku i poziomu intelektualnego dziecka. W porównaniu do osób dorosłych, dzieci uczą się przede wszystkim poprzez bezpośrednie doświadczenie – za pomocą przykładów. Należy ponadto unikać zadań zbyt skomplikowanych, gdyż dziecko ma jeszcze ograniczone pole percepcji i nie jest w stanie pojąć zagadnień bardziej złożonych. Pomocne może okazać się również zastosowanie różnych metod w trakcie nauczania dziecka do opanowania określonej czynności. W przypadku małego dziecka, np.: - Można stopniowo zachęcać dziecko do angażowania się w leczenie przez wybór miejsca iniekcji lub palca do nakłucia - Możesz także zainicjować „grę”, w której dziecko będzie miało za zadanie zidentyfikować twoje błędy np. w technice wstrzykiwania insuliny lub wykonywania pomiaru poziomu glukozy we krwi. - W trakcie zabaw można poprosić dziecko, aby pokazało, jak zrobić zastrzyk pluszowej zabawce. - Najbardziej złożone czynności mogą być podzielone na prostsze i nauczane oddzielnie. Można wstrzyknąć jeden rodzaj insuliny i poprosić, by dziecko wstrzyknęło drugi rodzaj insuliny. - Po zademonstrowaniu po raz kolejny danej czynności, poproś swoje dziecko, by mówiło podczas powtarzania czynności, krok po kroku, co wykonuje.
Na podstawie „diabetesselfmanagement.com” Opracował Adam Kuchta
