POWIKŁANIA CUKRZYCY - CZY MOŻNA IM ZAPOBIEC?
Wprowadzenie
W przekonaniu większości pacjentów, cukrzyca oznacza tylko trudności z utrzymaniem odpowiedniego poziomu cukru we krwi. Oczywiście, jest to niezwykle ważny wskaźnik metaboliczny i jeden z objawów cukrzycy, jednak większość problemów związanych z tą chorobą wynika z licznych powikłań narządowych. Większości z tych powikłań można zapobiec, zminimalizować lub odroczyć je w czasie. Trzeba jednak dokładnie je poznać, by świadomie i odpowiedzialnie współuczestniczyć w leczeniu swojej choroby, mając ciągle na uwadze niedopuszczenie do rozwinięcia późnych powikłań. Dlatego rozpoczynamy cykl artykułów, w których będziemy prezentować naukowe podstawy narządowych powikłań cukrzycy i praktyczne sposoby zapobiegania im.

Długość i jakość życia
Rozpoznanie cukrzycy oznacza obecność tej choroby do końca życia człowieka. Można ją dobrze prowadzić i kontrolować, nie można jej jednak całkowicie wyleczyć. Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, a jakość i długość życia w dużej mierze zależą od obecności i rozległości powikłań narządowych. Wskaźnik śmiertelności w grupie chorych na cukrzycę typu 1. jest około pięciokrotnie wyższy niż w, porównywalnych wiekowo, grupach ludzi zdrowych. Natomiast, w przypadku cukrzycy typu 2. jest on trudniejszy do określenia, ale przypuszcza się, że jest dwukrotnie wyższy. Czas życia większości chorych na cukrzycę jest o 20-30% krótszy od wskaźnika charakterystycznego dla ogólnej populacji. Współczesne metody leczenia, oparte na dowodach naukowych, zmierzają nie tylko do zrównania  długości życia diabetyków z szacowaną długością życia ludzi zdrowych, ale także polepszenia szeroko rozumianej jakości egzystencji.

Podział powikłań cukrzycy
Powikłania cukrzycy dzielą się na ostre i przewlekłe.
Powikłania ostre dotyczą przede wszystkim cukrzycy typu 1, która cechuje się niedoborem endogennej (wytwarzanej w organizmie, przez komórki trzustki) insuliny. Rozwijają się, gdy dochodzi do ostrego niedoboru insuliny. Powodują powstanie ciężkich, obarczonych dużą śmiertelnością zespołów klinicznych przebiegających z zaburzeniami lub utratą świadomości, a więc śpiączki. Należą do nich:
1. kwasica i śpiączka ketonowa
2. kwasica i śpiączka mleczanowa
3. nieketonowa śpiączka hipermolalna.

U większości chorych na cukrzycę istnieje możliwość zapobiegania powikłaniom lub leczenia ich już w okresie początkowym – dzięki odpowiednio wczesnemu i właściwemu zastosowaniu insulinoterapii. Wskaźnik zapadalności na śpiączkę cukrzycową jest więc miernikiem sprawności leczenia diabetologicznego.
Powikłania przewlekłe dotyczą zarówno cukrzycy typu 1., jak i typu 2. Określane są jako przewlekłe, gdyż są one rezultatem długotrwałej, zwłaszcza źle wyrównanej cukrzycy. Ponieważ cukrzyca typu 1. rozpoczyna się burzliwymi objawami i wykrywana jest wcześnie, w początkowym jej okresie raczej nie rozpoznaje się powikłań. Inaczej jest w przypadku cukrzycy typu 2., która rozwija się podstępnie, długotrwale i może nie dawać żadnych klinicznie uchwytnych symptomów. Dlatego, w chwili rozpoznania cukrzycy typu 2. mogą być już obecne, nawet bardzo zaawansowane, powikłania narządowe. Ryzyko rozwoju  powikłań wzrasta z czasem trwania cukrzycy. U ich podłoża leży hiperglikemia, a więc utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy we krwi. Hiperglikemia jest uznana za czynnik zapoczątkowujący cykl zmian metabolicznych oraz wczesne zmiany czynnościowe w nerkach, siatkówce oka oraz nerwach obwodowych (chociaż nie jest to jedyny mechanizm uszkodzenia tkanek w cukrzycy).  Nie bez znaczenia w rozwoju powikłań pozostaje pewna predyspozycja osobnicza, a także czynniki środowiskowe i uwarunkowania genetyczne. Bardzo istotne znaczenie dla rozwoju późnych powikłań ma również  obecność współistniejących schorzeń dodatkowych, takich jak: nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia (podwyższony poziom cholesterolu oraz innych frakcji tłuszczowych we krwi), otyłość czy zaburzenia krzepnięcia krwi.
Późne powikłania cukrzycy dotyczą głównie naczyń krwionośnych: tętnic, żył i włośniczek  i z tego też powodu nazywa się je ogólnie angiopatią cukrzycową (łac. angiopathia oznacza schorzenie naczyń). Ze względów klinicznych i patogenetycznych angiopatię cukrzycową dzieli się na mikroangiopatię i makroangiopatię.

Mikroangiopatia jest to zespół uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych, a więc tętniczek, żyłek i włośniczek o średnicy nie przekraczającej  100 mm, będący wynikiem długotrwałej, źle wyrównanej cukrzycy. Te klinicznie zaburzenia ujawniają się jako uszkodzenie narządu wzroku (retinopatia), nerek (nefropatia), układu nerwowego (neuropatia), a także skóry i stawów.
Retinopatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie narządu wzroku na tle cukrzycy jest główną przyczyną utraty wzroku. Pojawia się u ponad 25% chorych już po 3 – 5 latach choroby. Po 15 latach trwania cukrzycy częstość występowania retinopatii wynosi 70 –80%. Około 10% wszystkich chorych na cukrzycę jest dotkniętych zupełną ślepotą. Należy podkreślić, że patologiczne zmiany w siatkówce oka występują u około 40% chorych na cukrzycę typu 2 już w chwili rozpoznania! Patogeneza tych zmian tkwi w uszkodzeniu błony podstawnej naczyń włosowatych, tworzeniu się mikrotętniaków, powstawaniu nowych, słabych włośniczek, które łatwo pękają powodując wylewy krwi do siatkówki i ciała szklistego. Wymienione zmiany prowadzą do utraty wzroku. Zmiany w narządzie wzroku można wcześnie wykryć dzięki okulistycznemu badaniu dna oka i leczyć je za pomocą fotokoagulacji laserowej. Dlatego raz w roku konieczna jest wizyta u okulisty, który bada dno oka za pomocą oftalmoskopu.
 

Przejdź do strony: 1 2