Jeżeli chcesz otrzymywać informacje z naszego portalu podaj swój e-mail
TRYPTYK O STOPIE CUKRZYCOWEJ - Część I Jednym z przewlekłych powikłań cukrzycy jest zespół stopy cukrzycowej (ZSC). Definiując anatomicznie stopę jako część kończyny dolnej poniżej kostki automatycznie z zespołu stopy cukrzycowej eliminuje się żylakowatość podudzi. Dokładna definicja zespołu stopy cukrzycowej podana jest w dalszej części artykułu.
Często zespół ten kojarzony jest z niegojącym się owrzodzeniem, choć są i takie typy stopy cukrzycowej, gdzie zmiany dotyczą tylko kości, bez uszkodzenia ciągłości skóry. U wielu chorych jakość leczenia nie spełnia jakichkolwiek kryteriów wyrównania cukrzycy i w praktyce opieka diabetologiczna w Poradni Stopy Cukrzycowej (PSC) napotyka na wiele istotnych barier. Rolą diabetologa z PSC jest umiejętność przełamywania tych barier. Dla przykładu, rozpoczęcie intensywnej insulinoterapii u osoby leczonej do czasu zmian na stopie lekami doustnymi bywa czasami utrudnione.
Dane epidemiologiczne Aby dokładnie określić liczbę chorych na cukrzycę, u których występuje ZSC, trzeba przeprowadzić dokładne badania epidemiologiczne. Takie badania w Polsce są jak dotąd fragmentaryczne. W Programie Walki z Cukrzycą na lata 1995-2000, autorzy podają, iż ZSC w Polsce dotyczy od 0,6 do 2 % osób z typem 1. cukrzycy i spotykany jest u 12-18% u chorych z cukrzycą typu 2. Częstość amputacji u tych chorych nie przekracza 6,2%. Wg autorów polskich, 20 razy częściej wykonywane są amputacje u osób z cukrzycą w porównaniu do osób bez cukrzycy. Wg autorów anglojęzycznych podręczników o cukrzycy z lat 80. (tłum. polskie), ok. 40 razy częściej wykonywane są amputacje u osób z cukrzycą w porównaniu do grupy bez cukrzycy. Należy nadmienić, iż Polska notyfikowała deklaracje z St. Vincent oraz zalecenia IDF (Międzynarodowe Towarzystwo Diabetologiczne) odnośnie do postępowania w ZSC, czyli rząd Polski zobowiązał się do działań mających na celu redukcję amputacji z powodu stopy cukrzycowej o 50%. Polscy lekarze, którzy zajmują się problemem stopy cukrzycowej, opisują trzyletnią obserwację 200 chorych. W tym czasie odsetek amputacji u tych chorych wyniósł 6,45%, a czas hospitalizacji - 50 dni (dane z jednego ośrodka). Z raportu Grupy Roboczej WHO sprzed ok. 20 lat wynika, iż spośród 14 wybranych ośrodków świata w Polsce wykonywana jest największa liczba amputacji z powodu ZSC. Własne obserwacje wykazują, iż u osób z wieloletnią cukrzyca i powyżej 70. r.ż. znacznej częściej wykonywane są amputacje z powodu ZSC niż w pozostałych grupach. Powstające od kilku lat Poradnie Stopy Cukrzycowej prowadzą: diagnostykę, leczenie oraz szkolenie lekarzy i pielęgniarek (podiatra), przyczynią się do poprawy jakości postępowania medycznego u chorego z ZSC. Najważniejszym obowiązkiem lekarza w zakresie zapobiegania powstawaniu stopy cukrzycowej jest edukacja chorego. Każdy chory powinien przyswoić sobie elementarne zasady opieki nad swoimi stopami. Zasady proponowane przez zespół pracujący w Poradni Stopy Cukrzycowej zebrane są w podanych zaleceniach odnośnie do pielęgnacji stop przez chorego na cukrzycę.
Zapobieganie U wszystkich chorych należy wcześnie wykrywać zdefiniowane już czynniki ryzyka miażdżycy oraz neuropatii. Do głównych metod prewencji należy regularne badanie stóp. W rozmowie z lekarzem chory na cukrzycę powinien zwrócić uwagę na następujące dolegliwości. 1. Dolegliwości sugerujące zmiany naczyniowe stopy: * Uczucie zimnych nóg, * Chromanie przestankowe w obrębie stóp lub łydek. Bardzo źle rokują nocne bóle, tzw. bóle spoczynkowe, nasilające się po opuszczeniu kończyny. 2. Zgłaszane dolegliwości typu neurologicznego (związane z uszkodzeniem nerwów obwodowych) • zniesienie czucia bólowego; • pieczenie, mrowienie, zimne stopy, ból i nadwrażliwość na dotyk; • osłabienie czy nawet opadanie stopy; • obniżona potliwość; • stopniowa lub nagła bezbolesna zmiana kształtu stóp z zaczerwienieniem lub obrzękiem; • należy wykluczyć uraz lub ukąszenie insektów; • przewlekły świąd, łuszczenie; nawracające infekcje; • zasinienie stopy. Należy także zgłosić dolegliwości typowe dla chromania przestankowego, wysiłkowe bóle zamostkowe (dusznica bolesna) czy impotencję. Powikłania te ukierunkowują dalsze zbieranie wywiadu w kierunku ZSC typu naczyniowego lub neurogennego. Należy dokładnie podać lekarzowi okoliczności powstania urazu, np. zbyt ciasne buty, moczenie w wodzie, chodzenie boso. Należy także wiedzieć o sezonowości powstawania owrzodzenia (nasilenie latem).
Samoopieka W ramach samokontroli stóp pacjent powinien: 1. Codziennie oglądać obydwie stopy! Zwracać wagę na zniekształcenia, zmiany zabarwienia (blada, sina), suchość (nadmierne łuszczenie, rogowacenie, pęknięcia), na modzele (obszary nadmiernego rogowacenia powstające na skutek ucisku mechanicznego); szukć zmian typowych dla: grzybicy paznokci, grzybicy międzypalcowej oraz lokalizować miejsce owrzodzenia, jego rozległość, głębokość; ważne jest stwierdzenie cech zapalenia w okolicy owrzodzenia. 2. Oceniać codziennie ucieplenie stopy, zwiastujące poważny problem - stan zapalny w strukturach stopy: termometrem do mierzenia temperatury skóry lub grzbietową częścią dłoni. 3. Wykrywanie neuropatii obwodowej Najłatwiej wykrywa się neuropatię obwodową typu autonomicznego, stosując testy oceniające potliwość stóp (np. Neuropad). Zaburzenia czucia temperatury można ocenić, przykładając do grzbietu stopy naprzemiennie buteleczki z letnią i chłodną wodą.
Badanie pedobarograficzne w Przyklinicznej Poradni Stopy Cukrzycowej Główne wskazania do jego wykonania: - w celu wykonania wkładki odciążającej przy czynnym owrzodzeniu stopy, - po amputacji (jak najwcześniej), w celu poprawy mechaniki stopy i niedopuszczenia do jej dalszej deformacji, - prewencyjne wskazania, gdy pacjent ma zniekształcenie stóp, modzele w punktach największego nacisku podeszwowego itp., aby wcześnie wykonać obuwie korekcyjne lub wkładki odciążające.
