Jeżeli chcesz otrzymywać informacje z naszego portalu podaj swój e-mail
DEPRESJA A ZESPÓŁ METABOLICZNY I CUKRZYCA I. Zespół metaboliczny Zespół metaboliczny według definicji IDF z 2005 r.: Obecne są otyłość centralna - to obwód w talii: u mężczyzn ponad 94 cm, u kobiet ponad 80 cm i co najmniej 2 z następujących składowych: 1. ciśnienie tętnicze >130/85 mmHg; 2. stężenie triglicerydów w osoczu > 1.7 mmol/l (150 mg/dl) 3. stężenie cholesterolu frakcji HDL w osoczu >40 mg/dl u mężczyzn, >50 mg/dl - u kobiet; 4. glikemia na czczo >100 mg% lub rozpoznana cukrzyca typu 2.
Błędne koło W zespole metabolicznym istnieje błędne koło chorobowe: wzrost apetytu powoduje otyłość, ta z kolei insulinooporność, co podwyższa glikemię powodując wzrost wydzielania insuliny. Utrzymująca się w zwiększonym stężeniu insulina, czyli hiperinsulinemia zwiększa apetyt i koło się zamyka. Przyczyną cukrzycy typu 2. jest zwykle najpierw zwiększenie oporności na insulinę, następnie jej zbyt małe wydzielanie w stosunku do aktualnego zapotrzebowania, co z kolei powoduje wzrost glikemii i cukrzycę. W końcu, i produkcja i wydzielanie insuliny znacznie się obniżają. Jak już wspomniano, przed wystąpieniem jawnej cukrzycy pojawia się insulinooporność. Wpływ insulinooporności na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych jest następujący: obniża stężenie substancji chroniących przed miażdżycą, jak cholesterol o wysokiej gęstości HDL oraz tlenek azotu NO; zwiększa natomiast ilość substancji, które miażdżycę przyspieszają: cholesterol o niskiej gęstości LDL, triglicerydy, inhibitor aktywatora plazminogenu PAI-1, endotelinę, glukozę oraz mediatory zapalenia. Podwyższa także ciśnienie tętnicze.
U osób z zespołem metabolicznym w pierwszym rzędzie należy zastosować leczenie niefarmakologiczne: systematyczny wysiłek fizyczny, dietę, normalizację masy ciała, ograniczenie spożycia soli kuchennej, rzucenie palenia, ograniczenie spożycia alkoholu. Przestrzeganie zaleceń w zakresie kontroli masy ciała i aktywności fizycznej jest szczególnie słabe, ale należy się starać. Typy otyłości: 1. Otyłość brzuszna (trzewna) powoduje dużą wrażliwość na działanie katecholamin (hormonów rdzenia nadnerczy, bardzo potrzebnych w czasie walki i ucieczki, ale w nadmiarze szkodzących w okresie spokoju), wzrost ilości¬ receptorów ß-adrenergicznych, dużą insulinooporność, wzrost lipolizy i glukoneogenezy. 2. Otyłość pośladkowo-udowa powoduje oporność na działanie katecholamin, nie daje natomiast zaburzeń metabolicznych.
Wpływ stresu na organizm Stres wywiera wpływ dwiema drogami: 1. Powoduje aktywację nerwowego układu współczulnego, a to z kolei - pierwotne nadciśnienie tętnicze. 2. Poprzez zmiany hormonalne: wzrost w podwzgórzu (część mózgu) hormonu CRH, który ostatecznie zwiększa w nadnerczach produkcję kortyzolu, zmniejsza to i/lub zaburza produkcję hormonów płciowych, hormonu wzrostu, tarczycowych, a to powoduje otyłość lub otyłość centralną. Kortyzol i inne podobne hormony (glukokortykoidy) obniżają w mózgu stężenie ß-endorfin, hormonów m.in. zmniejszających uczucie bólu, natomiast zwiększają ilość tkanki tłuszczowej, szczególnie brzusznej (bezpośrednio i poprzez insulinę), zwiększając przy tym insulinooporność i powodując dyslipidemię oraz nadciśnienie tętnicze. To z kolei może wywołać depresję, a dla poprawy nastroju zwiększenie ilości jedzenia i w rezultacie powstaje otyłość oporna na leptynę – hormon, który w normalnych warunkach daje uczucie sytości. Należy pamiętać również, że tkanka tłuszczowa trzewna jest miejscem wytwarzania i magazynem wielu hormonów i podobnych substancji, które działają przeciwstawnie do insuliny i mogą być bardzo szybko przekazywane do krwi. Czynnikami aktywującymi ośrodki stresu są obciążenia psychospołeczne i socjoekonomiczne, cechy depresyjne i lękowe, alkohol i palenie. Istnieją różnice osobnicze i płciowe oraz polimorfizm genów, które powodują, że jedni są bardziej odporni na stres, inni mniej. Warto jednak zaznaczyć, że za pomocą treningu psychicznego można zwiększyć swoją odporność na stres. Widać więc wyraźnie, że stres może powodować zespół metaboliczny i na odwrót.
Problemy osób otyłych związane są z cierpieniami emocjonalnymi, które dodatkowo potęgują media promujące wzorzec osoby atrakcyjnej, czyli przede wszystkim szczupłej. Panuje też powszechne przekonanie, że otyli są leniwi i/lub żarłoczni. Powoduje to uprzedzenia i/lub przesądy na rynku pracy, w szkole, w towarzystwie. Otyli czują się odrzuceni, zawstydzeni, w depresji (zdołowani?). Co powinni więc robić? Oczywiście ĆWICZYĆ! (pod warunkiem, że nie ma przeciwwskazań). Nie ma lepszego sposobu na to, aby być zdrowym niż prowadzenie zdrowego trybu życia. Ćwiczenia fizyczne obniżają niepokój, objawy depresyjne, przewrażliwienie (neurozę), powodują, że człowiek jest bardziej ekstrawertyczny i chętniej szuka nowych wrażeń.
II. Cukrzyca Wiele badań wykazało, że istnieje związek pomiędzy depresją u chorych ze złą kontrolą glikemii a zwiększonym ryzykiem powikłań cukrzycowych. Powikłania te, nasilone przez hiperglikemię są w znaczącym stopniu odpowiedzialne za zachorowalność i śmiertelność oraz zwiększają liczbę hospitalizacji diabetyków. Choroby przewlekłe są skojarzone z częstszym występowaniem depresji i na odwrót. Wykazano np. że objawy depresji są niezależnym czynnikiem wystąpienia choroby wieńcowej. Kiedy porównano występowanie depresji u dorosłych chorych na cukrzycę typu 1. i u ich rówieśników z umiarkowanie poważnymi chorobami, okazało się, że częstość depresji była podobna. Cukrzyca jest jednak wyjątkową chorobą ze względu na obciążenia dotykające chorych – konieczność stałego przestrzegania diety, prowadzenia ćwiczeń fizycznych, inwazyjnego monitorowania glikemii oraz często wielokrotnych w ciągu dnia iniekcji insuliny.
