ZMIANA DAWKI LEKU
Zachorowałam na cukrzycę cztery lata temu, w wieku 54 lat. Miałam dużą nadwagę, ale udało mi się schudnąć i brałam Amaryl 2 mg. Teraz lekarz chce mi dać większą dawkę tego leku, bo od jakiegoś czasu mam ciągle podwyższone poziomy cukru (a nie objadam się), które nijak nie chcą się zmniejszyć. Ja jednak obawiam się, że znowu mogę przytyć, a tak ciężko pracowałam, żeby stracić zbędne kilogramy, a potem by je utrzymać. Czy istnieje możliwość innego leczenia, po którym bym nie przytyła?
Zofia W.

Przytoczona dawka preparatu Amaryl nie jest duża, dlatego nie może dziwić propozycja lekarza, aby w sytuacji podwyższonych wartości cukru we krwi dawkę tę podwyższyć. W cukrzycy typu 2. stosowane są leki doustne o różnych mechanizmach działania. Powszechnie stosowane pochodne sulfonylomocznika, których podstawowy mechanizm działania polega na pobudzaniu wydzielania insuliny przez komórki B wysp trzustki, rzeczywiści mogą powodować przyrost masy ciała. Są również inne leki o odmiennym mechanizmie działania, które nie powodują przyrostu masy ciała. Taką grupę stanowią biguanidy, dla stosowania których szczególne wskazanie stanowi cukrzyca typu 2. skojarzona z otyłością. W pewnych przypadkach można też łączyć leki należące do różnych grup. Myślę, że Pani sytuację należy omówić z lekarzem prowadzącym, który będzie się starał dobrać najwłaściwszą formę terapii. W każdej sytuacji  nieskuteczności leczenia środkami doustnymi należy rozważyć raz jeszcze kwestię diety. Powiedzenie, „nie objadam się” niestety nie wystarcza. Uzyskanie redukcji masy ciała lub jej utrzymanie wymaga jakiegoś sposobu ilościowego określenia tego, co pacjent z cukrzycą spożywa. Najlepiej może tu pomóc doświadczona dietetyczka, która omówi dotychczasowy jadłospis pacjenta i na tej podstawie zaproponuje prawidłowy rodzaj żywienia. Warto też korzystać z tabel dietetycznych, w których zawarto informacje na temat składu i zawartości poszczególnych składników pokarmowych: węglowodanów, białek i tłuszczów. W oszacowaniu ilości węglowodanów znakomicie może pomóc system wymienników węglowodanowych. Pozwala on obliczyć ilość węglowodanów w posiłkach w stopniu dostatecznym dla leczenia, a jednocześnie możliwym do stosowania w codziennym życiu.

Komentarz
To zjawisko, jakby wyczerpania działania leków doustnych, które następuje po kilku latach leczenia (ten czas może być różny u różnych pacjentów), jest znane od dawna i nazywa się późną nieskutecznością pochodnych sulfonylomocznika. Przyczyna jego leży prawdopodobnie w narastającej dysfunkcji komórek B trzustki wydzielających insulinę oraz gorszym jej działaniu w tkankach docelowych. Z punktu widzenia praktyki, do tych zaburzeń prowadzi nieprzestrzeganie diety cukrzycowej, przyrost masy ciała, zmniejszenie aktywności fizycznej czy współistnienie dodatkowych chorób pogarszających tolerancję węglowodanów. Należy przypomnieć, że ilości leków doustnych nie można zwiększać ponad ustalone dawkowanie. Szczególnie u osób starszych należy być ostrożnym i nie podawać zbyt dużych dawek silnych leków hipoglikemizujących, ponieważ przy współistniejącej gorszej funkcji wątroby i nerek może to grozić wystąpieniem poważnych niedocukrzeń. Takie nierozpoznane i nieleczone niedocukrzenia mogą grozić nieodwracalnym uszkodzeniem mózgu.
Wystąpienie późnej nieskuteczności pochodnych sulfonylomocznika powoduje konieczność dodatkowej interwencji - lekarz diabetolog zleca dodatkowo drugi lek doustny o innym mechanizmie działania lub, jeśli sytuacja tego wymaga, wprowadza insulinę. Ta decyzja lekarza wynika z indywidualnej oceny sytuacji chorego i powinna być poprzedzona analizą przyczyn nieskuteczności (np. niewłaściwa dieta cukrzycowa, otyłość). Zgodnie z ogólnymi zaleceniami wskazania do zmiany terapii istnieją, gdy pomimo innych działań utrzymuje się poziom cukru na czczo przekraczający stale 140 mg% lub poziom hemoglobiny glikowanej utrzymuje się ponad 7,5%.
dr n. med. Piotr Pacuła

Nr 10/2005